Astrofotografie: tips voor het fotograferen van sterren en de nachtelijke hemel

Wie naar de met sterren bezaaide nachtelijke hemel tuurt, raakt er gemakkelijk door betoverd. Dankzij de ontwikkelingen op het gebied van cameratechnologie is het tegenwoordig eenvoudiger dan ooit om het wonder van de nachtelijke hemel vast te leggen.

Hier bekijken we hoe astrofotografie werkt, de apparatuur die nodig is voor nachtfotografie, waaronder timelapses en beelden van sterrensporen, en de beste nachtfotografietechnieken en camera-instellingen.

Heb je eenmaal een donker plekje gevonden, bekijk dan eerst even het weerbericht. Je hebt namelijk een heldere hemel nodig voor de beste sterrenfoto's. Tegelijkertijd kan gedeeltelijke bewolking sfeer toevoegen aan je nachtfoto's, dus wees creatief en gebruik het weer in je voordeel. Houd de wind in de gaten: als de wolken relatief stil hangen, zullen ze er niet te vaag uitzien in foto's met een lange belichting.

Neem reserveaccu's en -geheugenkaarten, een zaklamp en warme kleding mee. Bewaar de accu's in je zak, omdat ze sneller leeglopen wanneer ze worden blootgesteld aan de kou.

De mooiste foto's van de nachtelijke hemel maak je diep in de natuur, waar de lichtvervuiling zo laag mogelijk is. Er is een groot assortiment aan online tools beschikbaar, zoals kaarten voor lichtvervuiling en de schaal van Bortle, om gebieden te identificeren die geschikt zijn voor fotografie. Zoek een rustige plek zonder kunstlicht. Stadsverlichting, maar ook een volle of zelfs een halve maan overschaduwen sterren, dus controleer de maankalender als je van plan bent om de sterren te fotograferen.

Het beste moment om de Melkweg in het noordelijk halfrond te fotograferen is tussen maart en september, wanneer de Melkweg het hoogst staat. Probeer tussen middernacht en vijf uur 's ochtends foto's te maken, bij voorkeur bij een nieuwe maan. Het seizoen van de Melkweg is langer in het zuidelijk halfrond, van februari tot eind oktober. Bekijk websites en apps voor de exacte tijden van astronomische gebeurtenissen, zodat je kunt plannen waar je naartoe moet gaan en wanneer je opnamen moet maken.

Voor een mooie sterrenfoto moet je controle over je camera hebben. Selecteer de handmatige modus (M) en probeer de onderstaande instellingen uit:

• Sluitertijd: sterren bewegen terwijl de aarde draait, dus als je nauwkeurige lichtpuntjes wilt vastleggen, moet je de sluitertijd instellen op 6-20 seconden. Bij een langere sluitertijd krijg je sterrensporen.
• Diafragma: je moet ook een grotere diafragma-instelling gebruiken (bij voorkeur tussen f/1.4 tot f/2.8, maar f/4 is ook goed als je geen snelle lens hebt). Zo vangt de camera namelijk zo veel mogelijk licht, terwijl de belichtingstijd aan de korte kant blijft. Een groot diafragma betekent echter wel dat de scherptediepte vrij vlak wordt, waardoor alles op de voorgrond onscherp wordt.
• ISO: de derde factor die van invloed is op de belichting van je foto's is de ISO-instelling. Hoe hoger de ISO-waarde, des te gevoeliger de sensor is voor het licht dat door het diafragma binnenkomt. Als je echter te ver gaat, zullen je afbeeldingen er korrelig uitzien. Zorg ervoor dat je tevreden bent met het diafragma en de sluitertijd voordat je experimenteert met de ISO-instellingen. Probeer eerst een ISO-waarde van 1600 en pas de waarde daarna aan om te zien hoe dit van invloed is op de resultaten.

Nachtfoto's kunnen lastig zijn voor de automatische scherpstelling van camera's. Overweeg om over te schakelen op handmatig scherpstellen via de AF/MF-schakelaar op de cilinder van je Canon-lens. Als je lens niet over deze schakelaar beschikt, selecteer je MF in het cameramenu. Systeemcamera's, zoals de Canon EOS R6 Mark III en EOS R8, bieden een vergrote preview van de scène, zowel in de elektronische zoeker als op het scherm aan de achterkant, zodat uiterst nauwkeurige handmatige scherpstelling mogelijk is. Een ander voordeel is dat de helderheid van het zoekerbeeld automatisch wordt verhoogd.

Camera's met een groot aantal Megapixel, zoals de Canon EOS R5 Mark II, kunnen een enorme invloed hebben op foto's van de sterrenhemel en kunnen je helpen ultrafijne details te behouden wanneer je sterren fotografeert. Het kan het verschil betekenen tussen de kleinste, lichtste sterren die duidelijk zichtbaar zijn of juist helemaal ontbreken op je foto. Deze hoge mate van controle over de details is vooral belangrijk als je prints wilt maken van je foto's van de sterrenhemel*.

Lenzen met een 'snel' diafragma hebben altijd de voorkeur voor het fotograferen van sterren en hoeven geen fortuin te kosten. De Canon RF 35mm F1.8 Macro IS STM is bijvoorbeeld een fantastische lens voor astrofotografie. De redelijk grote beeldhoek van deze lens neemt een groot deel van de sterrenhemel voor zijn rekening, terwijl het snelle diafragma veel licht naar binnen laat vallen. Met de optische beeldstabilisatie kun je nachtfoto's vanuit de hand maken. Als je nog uitgebreidere opnamen van de Melkweg wilt maken, zijn de Canon RF 16mm F2.8 STM, Canon RF 24mm F1.8 MACRO IS STM of de superslanke Canon RF 28mm F2.8 STM ideaal. Deze lenzen beschikken over een grote beeldhoek en een snel diafragma gecombineerd in een compacte behuizing.

De Canon RF 24-105mm F4-7.1 IS STM is ideaal als je op zoek bent naar de flexibiliteit van een zoomlens. Hij beschikt namelijk over een grote beeldhoek en een brandpuntsafstand van telelenzen, waardoor deze lens ook kan worden gebruikt voor portret- en wildlifefotografie. De lens biedt tevens beeldstabilisatie, zodat je de sluitertijd kunt vertragen wanneer je vanuit de hand foto's maakt. De Canon RF 24-105mm F4L IS USM biedt professionele optica uit de L-serie en volledige weerbestendigheid voor fotografen die een nog hogere kwaliteit willen bij dit brandpuntbereik.

De Canon RF 28-70mm F2L USM is een spectaculaire standaardzoomlens voor astrofotografie, met een ongelooflijk snel maximaal diafragma van f/2. De Canon RF 24-70mm F2.8L IS USM biedt extra breedte wanneer een paar millimeter extra handig is.

Met de Canon RF 15-35mm F2.8L IS USM, een ultragroothoekzoom, kun je een groot gedeelte van de nachthemel vastleggen en beschik je over een snel diafragma en een flexibel zoombereik. De draagbaardere Canon RF 10-20mm F4L IS STM en Canon RF 14-35mm F4L IS USM zijn goede alternatieven (beide zijn slechts een f/-stop trager en bieden een nog grotere beeldhoek), maar de Canon RF 16-28mm F2.8 IS STM is een andere heldere, lichte optie.

De Canon RF 14mm F1.4L VCM is misschien wel de beste Canon-lens voor astrofotografie en combineert een adembenemend beeld met een zeer snel diafragma, waardoor het gemakkelijker wordt om de beweging van sterren te bevriezen. Net als de andere heldere, hybride RF-groothoeklenzen maakt hij gebruik van Canon's geavanceerde optische technologieën om prachtige, heldere nachtfoto's te maken. Bovendien is hij verrassend licht voor zo'n indrukwekkende lens. Lees meer over waarom RF-lenzen een enorm voordeel zijn bij fotograferen in het donker in Canon's gids voor de beste Canon-kit voor fotografie bij weinig licht*.

Als je op zoek bent naar een lichte, betaalbare zoomlens voor een APS-C-systeemcamera, zoals de Canon EOS R100 of EOS R50, biedt de Canon RF-S 10-18mm f/4.5-6.3 IS STM een ultragroothoek die goed werkt voor dramatische opnamen van de sterrenhemel, en hij weegt slechts 150 gram.

Maak je nachtfoto's visueel interessanter door er andere elementen in op te nemen, zoals gebouwen, bomen, bergen of reflecties in een meer. Sterren die op zichzelf zijn gefotografeerd, kunnen soms leiden tot foto's met een gebrek aan perspectief of persoonlijkheid. Zoek dus altijd naar iets unieks dat je kunt fotograferen om je foto nog beter te maken.

Een traditionele techniek voor het behouden van scherpte in een scène, van de voorgrond tot de achtergrond, is het instellen van de hyperbrandpuntsafstand op de lens. Er zijn talloze smartphone-apps beschikbaar die deze afstand voor je kunnen berekenen. Veel moderne lenzen hebben geen focusafstandsschaal, maar de meeste Canon EOS R-systeemcamera's kunnen de scherpstelafstand in de zoeker weergeven bij gebruik van RF-lenzen.

Als je verschillende gebieden op het scherm aan de achterkant van de camera controleert met een vergrote voorvertoning, kun je nauwkeurig handmatig scherpstellen, maar gezien de geringe scherptediepte bij brede diafragma's is het onmogelijk om de hele scène scherp te stellen. Een alternatief is om twee of meer opnamen te maken met verschillende instellingen voor scherpstelling en belichting, die afzonderlijk zijn aangepast aan de gebieden op de voorgrond en de sterrenhemel in de verte, en deze vervolgens samen te voegen tot één opname met een bewerkingsprogramma dat laagmaskers bevat, zoals Adobe Photoshop.¹.

Als je liever alles in een enkele opname vastlegt, maar de gebieden op de voorgrond erg donker zijn, kun je proberen deze te verlichten met een flitser, zoals de Canon Speedlite EL-10, waarbij je een of meer lichtpulsen afvuurt tijdens een lange sluitertijd. Je kunt ook creatief zijn door met een zaklamp licht over specifieke objecten op de voorgrond en relevante gebieden te schijnen bij een lange belichting, of zelfs met de koplampen van je auto.

Het is een uitdaging om fantastische lichtlijnen vast te leggen die de beweging van de sterren laten zien, maar het is mogelijk om de techniek onder de knie te krijgen door een paar eenvoudige stappen te volgen. Zoek eerst de Noordpool, die eenvoudig te vinden is met een sterrenkaart-app op je smartphone. Ga zo staan dat de Noordpool (of de Zuidpool als je je op het zuidelijk halfrond bevindt) het middelpunt van je foto is. Als je een lange belichting gebruikt, ontstaat er een cirkelvormig patroon rond een centrale locatie. Vergeet niet dat het voor elke opname met lange belichting belangrijk is om een statief te gebruiken om bewegingsonscherpte te voorkomen.

Sterren zijn niet bepaald schijnwerpers, dus gebruik een hoge ISO-waarde (800, 1600 of nog hoger) om sterrensporen goed vast te leggen. Probeer vooral veel verschillende combinaties van instellingen uit voordat je een lange belichting gebruikt. Doorgaans geldt: hoe hoger de ISO-waarde, des te meer ruis in je foto.

Hoewel het 24 uur duurt voordat de aarde om zijn as is gedraaid, kan de weergave van een sterrenspooreffect met volledige cirkels worden bereikt met een lange belichting van ongeveer 60 tot 90 minuten. Als je op het noordelijk halfrond fotografeert, kun je de Poolster in de nachtelijke hemel gebruiken als referentiepunt waaromheen de sterren lijken te draaien.

Bij veel camera's bedraagt de maximale sluitertijd 30 seconden. Je moet daarom gebruikmaken van de belichtingsinstelling Bulb in de handmatige modus. Je kunt de sluiter dan zo lang als je wilt openlaten. Stel de scherpstelling in op oneindig en probeer een belichting van ongeveer 30 minuten. Bekijk het resultaat weer voordat je een andere instelling uitprobeert. Het kan een paar pogingen duren voor je het gewenste resultaat hebt.

Een andere optie is om een timelapse-video van de nachtelijke hemel te maken. Je kunt dit handmatig doen door een reeks foto's te maken en deze later in een video samen te voegen, maar veel Canon-camera's, waaronder de Canon EOS R6 Mark III, EOS R8 en EOS R50, hebben een time-lapse-video-opnamemodus. Deze maakt gebruik van een ingebouwde intervalometer om automatisch beelden vast te leggen en te combineren tot één videobestand dat kan worden gedeeld.

Bevestig je camera op een statief en schakel in de videomodus over naar Handmatige belichting. Stel een sluitertijd van 20 seconden of minder in en pas vervolgens het diafragma en de ISO-waarde aan om een goede belichting te krijgen (f/4 en ISO 640 werken vaak goed als beginpunt). Maak een proefopname en bekijk de resultaten en pas eventueel de belichtingsinstellingen aan.

Selecteer vervolgens Time-lapse-video-opname in het menu en stel de intervalometer in om elke paar minuten opeenvolgende opnamen te maken. De totale opnametijd voor de reeks is afhankelijk van de duur van je timelapse-video van de sterrenhemel en van je framerate. Een reeks van 60 opnamen met een framerate van 30 fps leidt bijvoorbeeld tot een timelapse-video van 2 seconden.

Een goed gemaakte timelapse van sterren kan verbazingwekkend zijn, waarbij het lijkt alsof de hemel voor je ogen draait. Als je geluk hebt, of een meteorenregen wilt vastleggen, kunnen de sterren als het ware over je frame schieten en je opnamen een heel bijzonder effect geven. Ontdek hoe de professionals dit prachtige tafereel in de sterrenhemel vastleggen in Canon's gids voor het fotograferen van meteorenregens*.


Geschreven door Matthew Richards en Marcus Hawkins


<sup>*Beschikbaar in een aantal talen.
1. Adobe en Photoshop zijn gedeponeerde handelsmerken of handelsmerken van Adobe in de Verenigde Staten en/of andere landen.</sup>