Overtuigende verhalen vertellen door middel van wildlifefotografie

Normaal gesproken denken we bij wildlifefotografie aan eindeloos veel geduld, technische precisie en de vaardigheid om zeldzame ontmoetingen vast te leggen. Tegenwoordig, net als 30 jaar geleden toen ik voor het eerst begon met natuurfotografie, wordt een vlijmscherpe, goed belichte en vakkundig gekadreerde foto over het algemeen beschouwd als geslaagd.

Er is een gezegde: "een beeld zegt meer dan duizend woorden": een goede foto kan een krachtige boodschap overbrengen die taal- en cultuurbarrières en landsgrenzen overstijgt. Bovendien werkt het menselijk brein door losse beelden op te slaan, in plaats van reeksen beelden; zelfs van speelfilms herinneren we ons eerder afzonderlijke beelden dan een complete scène. Om deze reden kunnen stilbeelden, wanneer deze verhalend worden toegepast, een diepere en blijvendere indruk achterlaten dan video.

De verschuiving van vastlegging naar storytelling stond altijd centraal in het werk van veel wildlifefotografen die prijzen ontvingen bij prestigieuze wedstrijden, zoals World Press Photo of Wildlife Photographer of the Year, of verbonden waren aan gerenommeerde publicaties zoals de National Geographic, GEO of BBC Wildlife, om er enkele te noemen.

In deze context zijn de beelden slechts zelden alleen ter illustratie bedoeld. Hier zijn foto's eerder geconstrueerd als visuele verhaallijnen die het verhaal zelf begeleiden en vaak aansturen. Meerdere iconische projecten laten zien hoe één frame de suggestie kan wekken van complexe, gelaagde werkelijkheden, milieukwesties kan benadrukken en vaak de 'duistere kant' van een natuurhistorisch onderwerp aan het licht brengen. De namen Michael 'Nick' Nichols, Frans Lanting, Joel Sartore, Tim Laman of, meer recentelijk, Paul Nicklen, Thomas Peschack, Laurent Ballesta, komen bij mij op als schoolvoorbeelden in dit specifieke genre milieufotografie.

Een van de meest effectieve manieren om de verhalende zeggingskracht van wildlifefoto's te versterken, is door de omgeving deel te laten uitmaken van de compositie. Dat is waar technische keuzes narratieve gereedschappen worden: het gebruik van een groothoekobjectief, bijvoorbeeld, stelt fotografen in staat om het onderwerp binnen zijn natuurlijke leefomgeving te plaatsen, om zo de ruimte en de verbondenheid sterker te benadrukken dan het isolement. Verder is het zo dat als je met een lange telelens werkt, door volop ruimte vrij te laten rondom het onderwerp en het zorgvuldig te kadreren, je een sterke foto kunt vastleggen, die zowel recht doet aan het onderwerp als aan de leefomgeving van het dier. Ter illustratie: als ik een close-up portret maak van een vos, verleen ik haar een individueel karakter, maar als ik haar fotografeer binnen de leefomgeving, vertel ik haar natuurlijke geschiedenis.

Perspectief is al even cruciaal: opnamen maken op ooghoogte zorgt voor een gevoel van verbondenheid en intimiteit tussen onderwerp en toeschouwer, terwijl een lager of hoger standpunt de waarneming wezenlijk verandert. Een dier kan hierdoor kwetsbaar of juist dominant overkomen. Deze keuzes zijn niet alleen esthetisch; ze schetsen de emotionele kleur van het beeld. Daarom kies ik er vaak opzettelijk voor om mijn onderwerpen vanuit mijn eigen hoogte te fotograferen, om zo het standpunt na te bootsen van een mens die de wereld ontdekt. Naar mijn idee voelen mensen zich hierdoor meer met het onderwerp verbonden.

Door een scène te benaderen vanuit verschillende posities (een beetje zoals een camera op een cinematische dolly de ruimte verkent) kan de fotograaf een reeks visuele beelden opbouwen. Door te wisselen van gezichtspunt, afstand en kader, kun je een reeks beelden maken die bij elkaar een completer verhaal vertellen dan je doet door op één beslissende opname te vertrouwen. Het is deze bekende 'visuele afwisseling' waardoor een set foto's vaak wordt gepubliceerd in plaats van afgewezen.

Het licht, of dat nu natuurlijk is of kunstmatig, versterkt het verhaal nog meer. Het subtiele gebruik van flitslicht bijvoorbeeld kan een onderwerp doen loskomen van een donkerdere achtergrond, waardoor het als centraal onderwerp wordt benadrukt. Iets wat ook wordt bereikt met een dramatische natuurlijke belichting. Even belangrijk is het vangen van het juiste moment: gedragsfoto's (denk aan jagen, zogen of sociale interactie) verlenen automatisch een verhalende laag aan een natuurfoto. Ze roepen vragen en gedachten op bij de toeschouwer en creëren een resonantie na afloop die langer duurt dan het bekijken zelf.

Al deze elementen worden cruciaal binnen het terrein van de zogeheten 'natuurbehoudfotografie', waarbij het doel niet is alleen is om te informeren, maar ook om tot actie aan te zetten. Binnen de context van het zogeheten 'Antropoceen' geloof ik dat beelden steeds meer verantwoordelijkheid dragen. Een technisch perfecte foto van een bedreigde diersoort kan misschien informeren, maar een verhalende afbeelding heeft de macht om betrokkenheid te kweken, empathie uit te lokken en uiteindelijk de publieke perceptie te beïnvloeden.

Wildlifefotografie met een boodschap draagt bij aan een bredere culturele discussie over milieubescherming. Door dieren te presenteren als onderdeel van een kwetsbaar ecosysteem en door de nadelige gevolgen van menselijk handelen te benadrukken, kunnen fotografen de kloof overbruggen tussen 'ver-van-mijn-bed-kwesties' en persoonlijk besef.

In dit opzicht is de fotograaf niet slechts een observeerder, maar een ooggetuige. Het beroemde citaat "f/8 en ter plekkke zijn", dat wordt toegeschreven aan Robert Capa, vat dit idee perfect samen. Door aanwezig te zijn, fysiek en emotioneel, kan de fotograaf anticiperen op momenten, helemaal opgaan in de scène en uiteindelijk beelden leveren waarin authenticiteit en urgentie doorklinken.

De impact van storytelling reikt verder dan de afbeelding zelf, namelijk tot in de resultaten ervan. Een samenhangende verhalende aanpak kan de portfolio van een fotograaf aanzienlijk versterken. Een verzameling losse opnamen kan zo omgevormd worden tot een oeuvre met identiteit en samenhang. Om dit te bereiken, en dat kan zelfs met stilbeelden, houd je een storyboard in gedachten en volg je de vijf W's (wie, wat, wanneer, waar, waarom) van de journalistiek: maak genoeg verschillende foto's om al deze vragen te beantwoorden en dan is je verhaal compleet.

Een dergelijke volledigheid vergroot de kans op publicatie. Tijdschriften en platforms zijn niet alleen op zoek naar opvallende beelden, maar naar verhalen die visueel kunnen worden gecommuniceerd. Zo wordt in fotografiewedstrijden naast technische uitmuntendheid steeds vaker ook narratieve diepgang beloond. Hetzelfde geldt voor geslaagde fotoboeken of tentoonstellingen, of zelfs voor presentaties. Maar ook wanneer publicatie van onze beelden niet ons doel is, kunnen we betere fotografen worden door deze verhalende principes te volgen. Zelfs op social media, waar de aandacht van een kijker vluchtig is en er constant concurrentie is, zullen beelden met een verhaal sneller interesse wekken en betrokkenheid creëren. Een overtuigend verhaal nodigt kijkers uit om even stil te staan, iets te overwegen, verbinding te maken. Zodat passief scrollen resulteert in interactie.

Uiteindelijk gaat de kunst van het overbrengen van een verhaal over intentie. Daarvoor moet je verder gaan dan gewoon vastleggen wat zichtbaar is en in plaats daarvan emoties en een boodschap voor ogen houden. Vraag jezelf niet alleen af "wat zie ik?" maar ook "wat probeer ik over te brengen?" Je kunt een beeld gebruiken als gereedschap, waarmee je een blijvende indruk kunt achterlaten en mogelijk kunt bijdragen aan de bescherming van de natuur en onze relatie met de natuur ermee vormgeven.