ARTIKEL

Desinformatie in de fotojournalistiek tegengaan

We zien steeds vaker gemanipuleerde en 'deepfake' beelden, maar in hoeverre vormen ze een echte bedreiging? Drie branche-experts geven hun mening.
Een soldaat van het Frans Vreemdelingenlegioen slaapt zittend en volledig in uniform in een gepantserd voertuig.

Een soldaat van het Frans Vreemdelingenlegioen slaapt tijdens Operatie Barkhane Counterterrorism Force in een pantserinfanterievoertuig tijdens een missie om Islamitische militanten op te sporen in Mali in februari 2020. Finbarr O'Reilly zegt dat fotojournalisten die meereizen met het leger vaak ervan worden weerhouden om bepaalde foto's te maken, bijvoorbeeld van eigen soldaten die omkomen in de strijd. "Desinformatie kan veel verschillende vormen aannemen, en soms is dat voorkomen dat bepaalde foto's worden gemaakt", zegt hij. Gefotografeerd met een EOS 5D Mark III (opgevolgd door de Canon EOS 5D Mark IV) en een Canon EF 24-70mm f/2.8L II USM-objectief, ingesteld op 24 mm, 1/125 sec, f/3.5 en ISO1250. © Finbarr O'Reilly voor The New York Times

Het verspreiden van desinformatie via fotografie is bijna net zo oud als het medium zelf. Er zijn vele historische voorbeelden te vinden van foto's die in scène zijn gezet of bewerkt voor politieke propaganda of een ander doeleinde. In het huidige digitale tijdperk neemt desinformatie echter een hoge vlucht doordat het bewerken van beelden en 'deepfake'-technologie steeds algemener en verfijnder worden.

Vandaag de dag kan onjuiste of misleidende informatie online al in enkele seconden wereldwijd worden verspreid. Foto's kunnen digitaal worden bewerkt of in een andere context worden geplaatst om ze voor politieke doeleinden te gebruiken. In het ergste geval kan nepnieuws worden gebruikt om verkiezingen te beïnvloeden, een samenleving te verdelen en historische feiten te veranderen. Hoe groot is het probleem van desinformatie eigenlijk in de moderne fotojournalistiek, en wat kan er tegen worden gedaan?

We hebben drie professionals uit de branche gevraagd om hun kijk hierop te delen. De eerste is de in Zuid-Afrika wonende nieuwsfotograaf en Canon Ambassador Gulshan Khan, die in 2020 de HIPA Emerging Photographer-award won. De tweede expert is Thomas Borberg, fotoredacteur van de Deense krant Politiken en jurylid bij verscheidene grote fotografiewedstrijden. We vroegen het ook aan de Iers-Canadese fotojournalist Finbarr O'Reilly, een Canon Ambassador die regelmatig werkt voor The New York Times en twee keer World Press Photo heeft gewonnen.

In dit artikel geven Gulshan, Thomas en Finbarr hun mening over dit steeds belangrijker wordende onderwerp.
Een portretfoto van Canon Ambassador Gulshan Khan. Haar gezicht wordt in een rode gloed gehuld.

De manier van fotojournalistiek bedrijven van Gulshan Khan is gericht op sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, identiteit en cultuur. Ze is een National Geographic Explorer en levert een bijdrage aan Everyday Africa. © Amr Alfiky

Een zwart-witte portretfoto van Canon Ambassador Finbarr O'Reilly.

Fotojournalist Finbarr O'Reilly heeft verslag gedaan van grote internationale conflicten en humanitaire rampen, met name in Afrika en het Midden-Oosten.

Is desinformatie in de fotojournalistiek een groeiend probleem, en maak je je er zorgen om?

Gulshan Khan: Ik denk dat het altijd al een probleem is geweest. Het wordt al generaties lang gedaan voor politiek gewin. Beelden vertellen mensen hoe ze moeten denken. Als beelden worden verdraaid of gemanipuleerd en voor propaganda worden gebruikt, vooral voor het in stand houden van onrecht, is dat een enorm probleem. Maar het is nog problematischer als we niks meer geloven, zelfs als het de waarheid is. Ik denk dat dat gevaarlijker is. Mijn recente verslaggeving van de onrust in Zuid-Afrika liet zien dat veel geweld tussen historisch gescheiden en ongelijke gemeenschappen op basis van ras, vanwege onze geschiedenis van apartheid, werd aangewakkerd door foto's en video's op sociale media. Veel daarvan worden nu als nepnieuws gezien, omdat de beelden in een andere context werden gebruikt en/of gemanipuleerd voor propaganda en persoonlijke doeleinden.
Finbarr O'Reilly: Desinformatie in het algemeen is iets waarover wij als journalisten ons allemaal zorgen maken. De kern van journalistiek is om tot op de bodem uit te zoeken wat er echt gebeurt. Ik weet niet of het specifiek een probleem binnen de fotojournalistiek is, maar we hebben zeker op sociale media grote desinformatiecampagnes gezien, door het manipuleren van video's, het maken van memes of het bewerken van foto's om ze er op een bepaalde manier uit te laten zien.

Thomas Borberg: Ik denk dat de houding ten opzichte van bewerken per generatie verschilt. Jonge lezers vragen me niet of het is toegestaan beelden te retoucheren of bewerken, maar in welke mate. Wanneer ik zeg dat je bij Politiken wordt ontslagen als je iets uit je beelden weghaalt of iets eraan toevoegt, zijn ze heel verbaasd. Jonge mensen raken gewend aan het idee dat nep het nieuwe normaal is.
Heb je Canon-apparatuur?

Heb je Canon-apparatuur?

Registreer je apparatuur voor gratis advies van experts, onderhoud van apparatuur, toegang tot inspirerende evenementen en exclusieve aanbiedingen met Canon Professional Services.
Een foto van Thomas Borberg vanaf de zijkant. Hij zit voor een studiolamp en rust met zijn hoofd op zijn hand.

Thomas Borberg heeft fotojournalistiek gegeven op de Hogeschool voor fotojournalistiek van Denemarken en als gastdocent lesgegeven op veel verschillende instellingen. © Olivia Harris

Heb je ook bijzonder schokkende gevallen van beeldbewerking of 'deepfake'-technologie voor het verdraaien van beelden gezien?

Thomas Borberg: Ja, maar niet iets dat wij hebben gepubliceerd (hoop ik). Ik heb verschillende gevallen gezien op internet. Het bestaat. En met name wanneer het om propaganda gaat, wanneer iemand wil dat we iets op een bepaalde manier bekijken, denk ik dat het overduidelijk is.

Finbarr O'Reilly: Er is een heel bekend geval dat zich voordeed tijdens de oorlog tussen Israël en Libanon in 2006. Een nieuwsagentschap had een fotograaf in Libanon zitten die Israëlische luchtaanvallen op Beiroet fotografeerde. In de ene foto kloonde hij de rook om een explosie er dramatischer te laten uitzien en in een andere kloonde hij extra vlammen. Dit werd al snel ontdekt en alle beelden van die fotograaf werden van de website van het agentschap gehaald. Er zijn voorbeelden bekend van andere nieuwsorganisaties en het is een probleem.
Een Ebola-patiënt wordt in een isolatieruimte behandeld door drie medici die medische schorten en mondkapjes dragen.

Een Ebola-patiënt wordt behandeld in een isolatieruimte in de stad Beni in de provincie Noord-Kivu van de Democratische Republiek Congo. "De kern van de journalistiek is om tot op de bodem uit te zoeken wat er echt gebeurt", zegt Finbarr. Gefotografeerd met een Canon EOS-1D X (opgevolgd door de Canon EOS-1D X Mark III) en een Canon EF 24mm f/1.4L II USM-objectief, ingesteld op 1/160 sec, f/1.6 en ISO50. © Finbarr O'Reilly voor The New York Times

Hebben fotojournalisten enige controle over hoe hun beelden worden gebruikt nadat ze online zijn gepubliceerd?

Gulshan Khan: Als onafhankelijk producent en fotojournalist heb ik geleerd om erg zorgvuldig uit te kiezen met wie ik werk en ervoor te zorgen dat onze waarden overeenkomen. Maar aan het begin van mijn carrière, toen ik voor agentschappen werkte, had ik weinig controle over hoe mijn beelden werden gebruikt. Het meest schrikbarende voorval was toen een van mijn foto's van kinderen in een totaal andere context werd gebruikt om een ander verhaal online te illustreren. Ik ontdekte later dat het artikel was 'geschreven' door een bot die de foto uit de database had gehaald.

Finbarr O'Reilly: In theorie geef je alle controle over je beelden uit handen zodra ze zich in het publieke domein bevinden. Natuurlijk bestaat er auteursrecht en dergelijke, maar als je voor gerenommeerde mediaorganisaties werkt, hebben ze te maken met juridische restricties voor hoe de beelden worden gebruikt en hoe de bijschriften worden gepubliceerd. Ik heb zelf niet meegemaakt dat mijn beelden op enige manier werden verdraaid. Dat wil niet zeggen dat iemand niet een screenshot kan maken of een beeld opnieuw kan gebruiken op een bedrieglijke manier, maar dat heb ik zelf niet meegemaakt.
Hoe herkennen en vermijden redacteuren en fotojournalisten desinformatie?

Gulshan Khan: De eerste stap is, denk ik, om rigoureuzer te zijn in ons begrip van de kwesties waarover we verslag doen. We moeten ook zoveel mogelijk stemmen van verschillende kanten zien te vinden, in plaats van de motieven van nieuwsagentschappen, overheden of andere partijen te volgen die een verhaal een bepaalde draai willen geven. Dat is niet altijd makkelijk, en soms hebben we maar beperkt controle over ons werk.

Thomas Borberg: Normaal gesproken vermijden we desinformatie door bronnen te gebruiken waarop we vertrouwen. En als we twijfelen, gebruiken we ze niet. Elke dag sturen mensen beelden op die we op geen enkele manier willen publiceren, omdat we ze niet kunnen verifiëren.

Finbarr O'Reilly: Een fotoredacteur op een nieuwsredactie moet kunnen zien of een afbeelding is gemanipuleerd. Technisch gezien zijn er altijd forensische manieren om beelden te bekijken en aan de hand van metagegevens, of andere technologische gegevens, te bepalen wat er met beelden is gedaan. Verder zet Adobe zich op dit moment in om een forensisch spoor voor foto's te maken, dat precies voor dit doeleinde kan worden nagetrokken.
Two woman cling onto each other bravely. One has a tear rolling down her cheek, but looks ahead resolutely, while the other partially hides her face.

Heeft de fotojournalistiek een toekomst in het digitale tijdperk?

Bekende fotografen bespreken de toekomst van de sector en hun voorspelling kan best wel verrassend zijn...
Een foto van bovenaf van honderden soldaten die door de straten marcheren, geflankeerd door mannen met stokken.

Duizenden gevangengenomen soldaten van het nationale Ethiopische leger worden door vechters van de Tigray Defence Force door de stad Mek'ele in de noordelijke Ethiopische regio Tigray gemarcheerd op 25 juni 2021. Een Ethiopische generaal zou later beweren dat de foto's afkomstig waren van een marathon en digitaal waren bewerkt. "Honderden, zo niet duizenden tweets weerspraken onze verslaggeving vanuit Tigray", zegt Finbarr. Gefotografeerd met een Canon EOS 5D Mark IV en een Canon EF 24-70mm f/2.8L II USM-objectief, ingesteld op 24 mm, 1/250 sec, f/3.5 en ISO50. © Finbarr O'Reilly voor The New York Times

Waarom is het voor de fotojournalistiek en de maatschappij in het algemeen belangrijk om de waarheid te laten zien?

Finbarr O'Reilly: Als we het hebben over pure nieuwsjournalistiek, dan moeten we natuurlijk proberen te achterhalen wat er echt is gebeurd in een bepaalde situatie. Als je het aan politici zou overlaten om een historisch verslag van een gebeurtenis te bepalen, zou dat waarschijnlijk heel anders zijn dan hoe een fotograaf of journalist het zou zien. Fotojournalistiek draait om het belang van een nauwkeurige verslaggeving van gebeurtenissen, zowel op het moment zelf voor de hele maatschappij als in historische zin.

Gulshan Khan: Beelden zijn informatief en richtinggevend. Ze kunnen worden begrepen door mensen die minder geletterd zijn, waardoor beelden een universele taal vormen. Ze vertellen mensen hoe ze moeten denken, vertellen en veranderen verhalen, en zijn een heel krachtig hulpmiddel. Ze kunnen als wapen worden ingezet. Zoals ik eerder al zei, is het nog erger wanneer we niks meer geloven, zelfs als het de waarheid is, omdat er al twijfel is gezaaid in onze gedachten.

Thomas Borberg: De waarheid laten zien is belangrijk, omdat beelden ons helpen de maatschappij waarin we leven te doorgronden. We maken beslissingen met dit in gedachten, en daarom is het belangrijk voor onze democratie. Deze algemene manier van verhalen vertellen door middel van fotografie is eigenlijk een belangrijk onderdeel van het fundament van de democratie.

Geschreven door David Clark


Gerelateerde artikelen

  • ARTIKEL

    Beeldmateriaal van de frontlinie: de coronaviruscrisis in Italië

    Zo brachten fotojournalist Fabio Bucciarelli en filmmaker Francesca Tosarelli de Covid-19-crisis in Noord-Italië wereldwijd onder de aandacht.

  • URL-2

    VERHALEN

    Kan conflictfotografie te mooi zijn?

    Romantiseren mooie foto's oorlog en leed? De curator van de overzichtstentoonstelling van James Nachtwey in Milaan gaat hierover in gesprek met acht fotojournalisten.

  • Amid the rubble of a war-torn street in southern Aleppo, sheets are strung between buildings.

    Artikel

    De straten van Aleppo - de oorlog in Syrië vanuit een ander perspectief

    Hoe Magnum-fotograaf Jérôme Sessini het verhaal van het Syrische conflict vertelde door de verwoeste straten van Aleppo in beeld brengen in plaats van de strijders.

  • Een man zonder shirt die met clownmake-up in een bad zit.

    ARTIKEL

    Vijf fotoverhalen die 2020 perfect samenvatten

    Als er iets zeker is, is het wel dat iedere fotograaf in 2020 een uniek verhaal te vertellen had.

  • Meld je aan voor de nieuwsbrief

    Klik hier voor inspirerende verhalen en het laatste nieuws van Canon Europe Pro