Schitter onder de sterren: zes deskundige tips over astrofotografie van Radoslav Sviretsov, expert in de sterrenhemel

Er zijn maar weinig soorten fotografie waarvoor je zoveel objectieven kunt gebruiken als bij astrofotografie. De sterrenhemel kan worden gefotografeerd met alles van fisheye-objectieven voor meeslepende sterrenlandschappen tot telescopen om het diepe heelal vast te leggen. Ondanks die extreme uitersten is astrofotografie toch een van de meest toegankelijke soorten fotografie.

Eigenlijk is een systeemcamera, een groothoekobjectief en een statief alles wat je nodig hebt om de sterrenhemel te fotograferen. Telescopen, statieven met automatisch volgen en een speciale uitrusting zijn niet noodzakelijk.

De in IJsland gevestigde landschapsfotograaf Radoslav Sviretsov maakt ook gebruik van deze eenvoudige aanpak om zijn scènes vol sterren vast te leggen. Zijn opvallende afbeeldingen combineren indrukwekkende elementen op de voorgrond met een achtergrond vol epische sterren en de Melkweg.

Radoslav begon met fotograferen toen hij 15 was. Hij voelde zich aangetrokken tot landschappen, maar met een fascinatie voor het vastleggen van de nachtelijke hemel. Hij leerde zoveel hij kon, met name over de nabewerking van astrofotografische afbeeldingen, die volgens hem een hele andere aanpak vereisen dan landschapsfoto's.

Hij heeft architectuur gestudeerd aan de universiteit en vertelt dat hij zijn kennis over fotografie gebruikt bij zijn werk als architect en andersom. "Toen ik architectuur aan het studeren was, dacht ik altijd na over het perspectief en de compositie die ik gebruik voor fotografie. Als ik afbeeldingen maak, denk ik in architectonische termen. Er moet een goede balans zijn, met elk element op precies de juiste plek. Architectuur en fotografie ondersteunen elkaar."

De elementen op de voorgrond zijn voor hem het belangrijkst en laten zijn werk opvallen. "De sterrenhemel is altijd hetzelfde", zegt hij. "Je hebt wel duizenden jaren nodig om enige verandering aan de sterrenhemel vast te leggen. Om een foto uniek te maken, heb je dus de voorgrond nodig. Je maakt een scène interessanter door bijvoorbeeld perspectief te gebruiken om dichtbij een object te komen en het te laten opvallen, langs bomen te fotograferen of door een menselijk element toe te voegen.

"Als je alleen naar het heelal kijkt, zie je wat mooie sterren, een gedeelte van de Melkweg. Maar als je daar een menselijk element aan toevoegt, of iets anders dat dichterbij staat, maakt dat een groot verschil."

Met een supercompact ultragroothoekontwerp en een ultrasnel f/1.4 diafragma is de RF 14mm F1.4L VCM een zeer praktische keuze voor landschaps- en astrofotografie. Vooral de ongeëvenaarde beeldkwaliteit van het objectief zorgt voor indrukwekkende resultaten.

De consistente hoge prestaties van rand tot rand, zelfs met een volledig geopend diafragma van f/1.4, zijn te danken aan het toonaangevende optische ontwerp met GMo asferische lenselementen om sagittale coma-overstraling te onderdrukken. Dit zorgt voor haarscherpe sterren in het hele frame. Chromatische aberratie wordt geminimaliseerd door het gebruik van fluoriet, dat je meestal tegenkomt in professionele superteleobjectieven, in combinatie met UD- en BR-elementen. De SWC- en ASC-coatings zorgen er verder voor dat reflecties en overstraling effectief worden onderdrukt.

Radoslav vertelt dat deze consistente scherpte in het hele frame nieuwe opnamemogelijkheden creëert voor een volledig open diafragma, wat kortere sluitertijden mogelijk maakt die de beweging van sterren vastzet zonder de ISO te vergroten. "Met mijn vorige objectief moest ik vaak stoppen bij een diafragma van f/3.5, maar met de RF 14mm F1.4L VCM kon ik zonder zorgen fotograferen met f/1.4", vertelt hij. "Er is bijna geen sprake van vertekening en helemaal geen coma. Als je de digitale lenscorrecties van Canon toepast op de RF 14mm F1.4L VCM tijdens het verwerken van een foto (met Digital Photo Professional-software), krijg je een perfect resultaat."

Radoslav gebruikt meestal zijn vertrouwde Canon EOS R voor astrofotografie, maar voor de shoot in Madeira combineerde hij de RF 14mm F1.4L VCM met een Canon EOS R5 Mark II. "Die twee zijn voor elkaar gemaakt", zegt hij enthousiast en voegt eraan toe dat de combinatie van de sensor met een hogere resolutie en het geavanceerde objectief "perfect werkt".

"De afbeeldingen zijn ongelooflijk scherp", zegt hij. Daarnaast vindt hij dat de extra resolutie je ook meer flexibiliteit geeft tijdens het bijsnijden. "Het is fijn dat je de optie hebt om het frame bij te snijden, als je dat wilt. Ik probeer mijn composities altijd meteen goed vast te leggen met de camera, maar als ik later toch nog moet bijsnijden, weet ik dat de beeldkwaliteit hier niet onder zal lijden, omdat de EOS R5 Mark II zo veel Megapixel heeft. Het was heel fijn om dit objectief te gebruiken op die specifieke body."

Astrofotografie combineert technische controle met artistieke expressie, maar is veel toegankelijker dan het lijkt, omdat de meeste van ons de sterrenhemel kunnen zien. Ga zo ver mogelijk weg van lichtvervuiling en geniet van het tijdloze uitzicht dat al generaties aan creatievelingen heeft geïnspireerd. Hier deelt Radoslav praktische tips voor het fotograferen van de sterrenhemel, zodat jij volledig gebruik kunt maken van elke kans met een groothoekobjectief.

Een spontane fotosessie van de sterrenhemel kan prachtig zijn, maar een opname gedurende de dag plannen kan je helpen beter te kadreren. "Je moet je opnamen al veel eerder plannen met een kaart op je computer", raadt Radoslav aan. "Kijk overdag naar je locatie en gebruik die tijd om de perfecte positie te vinden voor je camera."

Hiervoor gebruikt Radoslav een smartphone-app waarmee hij vijf of zes uur van tevoren de exacte positie van de Melkweg kan bekijken. Ik weet precies waar ik mijn statief moet zetten, waardoor ik tijd bespaar en precies weet wat ik kan verwachten zonder voor verrassingen te komen staan."

"Ik leg het landschap op de voorgrond vast tijdens het 'blauwe uur', tijdens de schemering, omdat ik geen fel licht wil op de voorgrond", zegt Radoslav. "Ik wil dat het lijkt alsof ik alles op hetzelfde moment heb vastgelegd. Het blauwe uur heeft superzacht licht zonder harde schaduwen, waardoor het makkelijker wordt om de lucht later met de voorgrond te combineren."

"Ik doe zo veel mogelijk in dat blauwe uur, omdat het een belangrijk onderdeel van de afbeelding is waarmee ik deze interessanter en opvallender maak. Dit beperkte venster van misschien 30 à 40 minuten is van essentieel belang. Omdat ik voor die compositie de specifieke positie van de Melkweg al heb gecontroleerd, hoef ik later op de avond alleen maar op die ene plek te gaan staan en te wachten tot de sterren perfect zijn uitgelijnd."

Met deze aanpak krijg je al snel te maken met een techniek die hij vaak gebruikt om de voorgrond en sterren scherp vast te leggen: de two-shot-methode.

De beste objectieven voor astrofotografie hebben grote maximale diafragma's, om meer licht op te vangen, zodat je korte sluitertijden kunt gebruiken om sterrensporen te verminderen of vermijden en de ISO relatief laag kunt houden voor scherpere afbeeldingen. Daarom is de snelle RF 14mm F1.4L VCM ideaal voor het fotograferen van de sterrenhemel. Hoe zorgt Radoslav tijdens het fotograferen van de sterrenhemel voor scherpte voor zowel de dichtbijgelegen objecten als de verre sterren met een groot diafragma zoals f/1.4?

"Het is een grote truc", zegt hij. "Als er een object dichtbij de camera staat, sluit ik het diafragma meestal tot ongeveer f/8 om de voorgrond scherp vast te leggen zonder focus stacking te gebruiken. Dan wacht ik tot het donker is en leg ik de Melkweg vast vanaf dezelfde positie met het diafragma volledig geopend. Later combineer ik de twee afbeeldingen."

Radoslav legt uit dat dit een populaire techniek is in astrofotografie. "Als de voorgrond verder weg is, zoals wolken of mist over rotsen in de verte, maak ik een enkele opname met oneindige focus door het maximale diafragma te gebruiken. Alles ziet er dan perfect uit."

Een van de belangrijkste tips die Radoslav aan fotografen wil meegeven voor hun eerste kennismaking met astrofotografie is misschien verrassend: houd altijd rekening met de resolutie van je camera tijdens het instellen van de sluitertijd.

"Als je wilt dat de sterren scherpe puntjes zijn en geen sporen vormen door de rotatie van de aarde, is het belangrijk om te weten wat de maximale belichtingstijd is die je kunt gebruiken voor je objectief", legt hij uit. Dit vormt de basis van de 500-regel in astrofotografie. Deel 500 door de effectieve brandpuntsafstand van je objectief om de maximale sluitertijd in seconden te berekenen waarmee je scherpe sterren kunt vastleggen.

De 500-regel laat bijvoorbeeld zien dat je voor de RF 14mm F1.4L VCM ongeveer een belichtingstijd van 36 seconden moet gebruiken (500 ÷ 14) voor scherpe sterren.

"Dit is geen exacte wetenschap, want de hoeveelheid Megapixel van de sensoren speelt ook een belangrijke rol", zegt hij. "De kortste sluitertijd die je kunt gebruiken zonder sterrensporen zal verschillen tussen bijvoorbeeld een camera met 24 Megapixel en een camera met 45 Megapixel, zelfs met hetzelfde objectief."

"De makkelijkste manier om dit te berekenen is om een van de vele rekenmachines voor astrofotografie te gebruiken die je online of in apps kunt vinden", voegt Radoslav toe. "Voer het model van je camera en de brandpuntsafstand van het objectief in en de rekenmachine geeft je de kortste sluitertijd."

Starstacking is een nabewerkingstechniek die voor astrofotografie wordt gebruikt om helderdere, gedetailleerdere afbeeldingen te maken van de sterrenhemel. In plaats van een enkele lange sluitertijd te gebruiken, wat niet altijd handig is, gebruik je meerdere korte sluitertijden snel achter elkaar. Deze frames worden vervolgens afgestemd en gecombineerd met software voor starstacking. Met dit proces verminder je ongewilde ruis en krijg je een gedetailleerdere definitieve foto van hogere kwaliteit.

De Digital Photo Professional-software van Canon biedt ook een abonnement voor een tool voor beeldverwerking via neuraal netwerk, waarmee je de beeldkwaliteit kunt verbeteren zonder de traditionele stackingsmethode. Door middel van AI met deep learning analyseert de tool de met compatibele camera's gemaakte afbeeldingen om ruis aanzienlijk te verminderen zonder belangrijke details te verliezen.

"Ik neem altijd tien foto's van de sterrenhemel, voor het geval ik ze moet stacken", zegt Radoslav. Sommige EOS R-systeemcamera's, waaronder de EOS R5 Mark II die Radoslav op Madeira gebruikte, hebben een ingebouwde intervaltimer om het opnameproces voor beeldenreeksen te vereenvoudigen. Een andere optie is een afstandsbediening met een intervalmeter, zoals de afstandsbediening met timer TC-80N3, maar Radoslav zegt dat hij de tien afbeeldingen vaak gewoon handmatig maakt via het variangle-touchscreen van de camera.

"Ik vind het geen probleem om mijn vinger te gebruiken om de foto's individueel te nemen. Je moet er alleen voor zorgen dat er geen lange pauze tussen de foto's zit, want dan kan er een leegte tussen de sterren ontstaan. Ik wacht niet meer dan een of twee seconden."

Radoslav gebruikt Digital Photo Professional om de RAW-bestanden van zijn sessie op Madeira te verwerken en past Digital Lens Optimizer (DLO) voor de RF 14mm F1.4L VCM toe om de prestaties van het objectief volledig te benutten.

Hij raadt aan om de geautomatiseerde tools in Adobe® Photoshop®¹ te gebruiken om afbeeldingen van de sterrenhemel en objecten op de voorgrond samen te voegen. Hij vertelt dat de nieuwste functie Sky Replacement het verbeteren van de overgang tussen de twee elementen snel en eenvoudig maakt: "De functie is echt snel en betrouwbaar en je kunt veel aanpassingen maken."

Voor sommige gebieden kun je eventueel toch beter een handmatige aanpak gebruiken. "Soms vloeit de hemel niet perfect rond rotsblokken of gras en in dat geval moet je die randen corrigeren met kwasten en maskers, maar dat komt maar zelden voor", voegt hij toe. "Dit gebeurt vooral als de voorgrond is vastgelegd met een lange sluitertijd en sommige gebieden niet goed scherp zijn. In dat geval moet je die gebieden soms verwijderen."

Als hij tien afbeeldingen van de sterrenhemel heeft, gebruikt Radoslav speciale software voor starstacking om deze af te stemmen voordat hij ze samenvoegt met de voorgrond. "Eerst voer ik kleine correcties uit op de RAW-bestanden, waaronder lenscorrecties, zodat ze perfect overeenkomen. Vervolgens sla ik ze op als TIFF-bestanden, voordat ik de stackingsoftware gebruik.

"Als alleen de sterrenhemel op de afbeeldingen staat, regelt de software alles. Als de voorgrond zichtbaar is in elke foto, kun je ervoor kiezen om dit gedeelte vast te zetten. Als je dat niet doet, kan het wazig worden door de rotatie van de aarde."