De wetenschappers die onze koraalriffen herstellen na El Niño

Uitleggen wat een El Niño is en waarom dit fenomeen zich voordoet, is een ingewikkelde aangelegenheid. En nu wij geconfronteerd worden met wat de media omschrijven als een ‘Super El Niño’ of zelfs een ‘Godzilla El Niño’, moeten wij uitgaan van één onweerlegbaar feit.

"El Niño laat zien hoe nauw de oceaan en de atmosfeer met elkaar verbonden zijn," aldus Devon Ledbetter , voormalig Canon Fellow en senior onderzoeksmedewerker en programmamanager bij het Rescue a Reef-programma van de Rosenstiel School van de Universiteit van Miami . "Als de passaatwinden boven de tropische Stille Oceaan afnemen, verschuift het warme oppervlaktewater naar het oosten. Dit zet veranderingen in de atmosferische circulatie in gang die van invloed kunnen zijn op neerslag, landbouw en orkaanactiviteit tot ver buiten de Stille Oceaan."

De passaatwinden (een benaming die teruggaat tot het tijdperk van de zeilschepen, die betrouwbare winden nodig hadden om de handel tussen Europa en Azië mogelijk te maken) waaien doorgaans van oost naar west, dicht bij de evenaar, en dit vervult een aantal zeer belangrijke functies voor de wereldwijde ecologie. Als de wind bijvoorbeeld het oppervlaktewater naar het westen voert, wordt dit vervangen door kouder, voedselrijk water uit de diepten van de oceaan, dat als voedselbron voor plankton dient. En het plankton dient uiteraard als voedsel voor vissen en vogels. De stroming van dit warme water naar Azië en Australië zorgt tevens voor warme, vochtige lucht, die opstijgt en uitmondt in de broodnodige regenval. Evenzo zorgt het koele water dat overblijft ervoor dat de lucht in het Amerikaanse continent rustig blijft, wat overstromingen en stormen voorkomt.

Tijdens een El Niño nemen deze winden in kracht af of keren ze zelfs om. Het warme water komt dus niet terecht waar het nodig is. In plaats daarvan komen de warmte en het vocht vrij in de atmosfeer. Daardoor veranderen de luchtstromen en de manier waarop weersystemen zich over de wereld verplaatsen. De gevolgen daarvan kunnen, zoals wij weten, verwoestend zijn. Dat is waargenomen door degenen die zich in de frontlinie inzetten voor het behoud en herstel van koraalriffen tijdens de El Niño-verschijnselen van 2016, 2019 en 2024. Die lagen, zoals u zal opvallen, verontrustend dicht bij elkaar. Gegevens die teruggaan tot januari 2026 schetsen bovendien een beeld van de verwachte El Niño als een verschijnsel dat krachtiger is en veel ingrijpendere gevolgen zal hebben dan enig ander verschijnsel dat ooit is waargenomen.

"De modellen wijzen erop dat het ernstiger zal zijn dan alles wat we tot nu toe hebben meegemaakt, en dat is uiteraard behoorlijk beangstigend", aldus dr. Jamie Craggs van Coral Spawning International. Hij bezoekt regelmatig koraalriffen over de hele wereld, waar hij met organisaties en ngo’s samenwerkt aan herstelprogramma’s (zoals zijn samenwerking met Canon en Nature Seychelles), en heeft met eigen ogen de gevolgen gezien van een snelle opeenvolging van El Niño-verschijnselen. Koraal is buitengewoon gevoelig voor de watertemperatuur, zodat zelfs een stijging van slechts één graad, die gedurende een bepaalde periode aanhoudt (ook wel 'degree heating weeks' genoemd), een grootschalige verbleking kan veroorzaken. Hij zegt echter: "Niet alle koralen zijn hetzelfde. Sommige verbleken, maar het is van cruciaal belang te beseffen dat verbleking een natuurlijk verschijnsel is en dat koralen kunnen verbleken en zich weer kunnen herstellen. Het is juist het herstel waar wij in geïnteresseerd zijn."

En hoewel verbleking nu eenmaal een realiteit is, is het vinden van oplossingen voor de steeds korter wordende hersteltijden tussen evenementen inmiddels de allerhoogste prioriteit. "Historisch gezien zat er zo’n tien tot twaalf jaar tussen deze gebeurtenissen, maar tegenwoordig is die periode korter geworden", voegt hij eraan toe. In de frontlinie hiervan staat dr. Luca Saponari, Senior Science & Technical Field Officer bij Nature Seychelles. "Op de Seychellen schommelt de temperatuur van nature en de meeste koralen zijn hier al tegen bestand", legt hij uit. "Hoge watertemperaturen, vervuiling, overbevissing of een toename van het aantal ankerplaatsen kunnen een belasting voor hen vormen, maar als dit van korte duur is, kunnen zij dit doorstaan en zich herstellen."

Hij legt echter uit dat de gevolgen van een El Niño ervoor zorgen dat koralen veel langer aan hogere temperaturen worden blootgesteld, waardoor hun symbiotische relatie met de algen (zooxanthellen) – die in hun weefsel leven en het grootste deel van hun energie leveren – wordt verbroken. Koralen – en dit zal wellicht als een verrassing komen – zijn roofdieren die actief plankton vangen en zich daarmee voeden, maar dit is niet voldoende om hun voortbestaan te waarborgen. Langdurige hoge temperaturen zullen dus leiden tot een vermindering van de energievoorziening. "In feite lijden ze honger", zegt dr. Saponari. "En dit kunnen ze slechts korte tijd volhouden."

Een drastische afname van de koraalbedekking als gevolg van een El Niño biedt ook ruimte voor de groei van andere soorten algen, waardoor de kans op herstel van het rif nog verder afneemt. "Want algen concurreren om ruimte en licht, en ze groeien sneller dan koralen", legt hij uit. “Ze kunnen de koralen ook aanraken en hun weefsel beschadigen, wat tot ziekte en sterfte kan leiden. Ook vormen ze een soort barrière tegen larven – nieuwe koralen – zodat deze zich niet op het rif kunnen vestigen."

Dus, zoals Devon zegt, hangt alles met elkaar samen en is het verbleken slechts de eerste schakel in een zeer ernstige reeks gebeurtenissen. Het verlies van koraalriffen heeft negatieve gevolgen voor de visserij en de visserijsector. Dat beïnvloedt de arbeidsmarkt en drijft de wereldwijde voedselprijzen op. Bovendien stellen hun beschermende eigenschappen als golfbrekers kustgemeenschappen bloot aan een enorm risico op overstromingen en erosie. Daarnaast zijn er nog de minder bekende gevolgen. Tientallen geneesmiddelen op basis van mariene bronnen die wereldwijd al in gebruik zijn – van geneesmiddelen tegen kanker tot antivirale middelen, pijnstillers en ontstekingsremmers – zouden nooit het daglicht hebben gezien zonder onze wereldwijde koraalrifsystemen.

Wat doen rifbeheerders en natuurbeschermers momenteel dan om de gevolgen van deze naderende Super El Niño te beperken? "Er is weinig wat we kunnen doen om hen tegen de klimatologische gevolgen te beschermen", zegt Devon, wiens team een plan in werking stelde zodra de Wereld Meteorologische Organisatie alarm sloeg. "Maar wij beschikken wel over voorzorgsmaatregelen om ervoor te zorgen dat onze populatie wordt beschermd, zodat wij de genetische diversiteit onder onze koralen kunnen behouden en geen volledige genotypen kwijtraken. In wezen beschermen wij daarmee het neusje van de zalm." Daarom hebben zij de groeiende koralen van ondiep water naar kweekplaatsen in diep water verplaatst om ze koeler te houden, terwijl sommige exemplaren volledig uit zee werden gehaald en naar faciliteiten op het land werden overgebracht.

Deze strategie komt enigszins overeen met die van Nature Seychelles, waar dr. Saponari en zijn team bij ARC – een op het land gevestigde koraalkwekerij – zich eveneens richten op de bescherming van de koraalgenotypes. "Wij proberen te werken met hittebestendige koralen; koralen die van nature beter bestand zijn tegen de stijging van de temperatuur", legt hij uit. "En we integreren deze in het kweekprogramma waaraan wij samenwerken met Coral Spawning International en Canon. Dit is van cruciaal belang, omdat het ons in staat stelt de genetische diversiteit van koralen te vergroten en een nieuwe generatie te creëren die bestand is tegen de warmere oceanen van de toekomst. „Dit is het belangrijkste gereedschap waarover wij beschikken om de gevolgen van El Niño en koraalverbleking in het algemeen te beperken."

En hoewel er vrijwel voortdurend actief onderzoek wordt verricht naar riffen over de hele wereld, bekijkt dr. Craggs, net als dr. Saponari, vanuit een langetermijnperspectief hoe de riffen wereldwijd zich zullen moeten aanpassen aan de nieuwe realiteit van een warmer, minder voorspelbaar klimaat. En dit houdt onder meer in dat we verblekingsverschijnselen aangrijpen als een kans om inzicht te krijgen in de richting die het herstel in de toekomst zou moeten inslaan. "Want hoe goed je laboratoriumexperimenten ook zijn, er zijn op het rif zoveel verstorende factoren die je simpelweg niet kunt nabootsen", legt hij uit. "Door natuurlijke verbleking kunnen we zien welke soorten veerkrachtiger zijn, maar ook hoe groot de variatie binnen de populatie is. Zo kunnen we de sterkste exemplaren eruit halen, wat vooral belangrijk is als we gaan nadenken over selectief fokken en het kweken van sterkere nakomelingen."

Het totaalbeeld is natuurlijk nogal somber, maar er zijn hier en daar kleine sprankjes hoop. Het Global Coral Reef Monitoring Network brengt al veertig jaar rapporten uit waarin de wereld op de hoogte wordt gehouden van de toestand van de riffen wereldwijd, op basis van gegevens uit onderzoeken. “Uit de meest recente rapporten blijkt duidelijk dat de koraalbedekking langzaam en stapsgewijs afneemt, maar ze laten ook zien dat riffen zich na een schok weer kunnen herstellen", zegt dr. Craggs. "Maar je kunt er niet zomaar vanuit gaan dat wat tien jaar geleden bij restauratie werkte, in de toekomst ook nog zal werken. “We moeten onze aanpak verder ontwikkelen en de gereedschappen creëren om ons aan te passen aan de oceaan en het klimaat van de toekomst."

Volg de voortgang van ons werk met Coral Spawning International en Nature Seychelles hier op BEKIJK.