Lorenz-Holder-Snowboarder-Mountain

Fotojournalist Jeroen Swolfs

Portret van Jeroen Swolfs

195 landen in zeven jaar.

Het idee om zeven jaar lang onafgebroken te reizen en overal ter wereld foto's te maken klinkt voor de meeste mensen als een droom. Toch is dit precies wat fotojournalist Jeroen Swolfs heeft gedaan. In 2009 is Jeroen vertrokken met de bedoeling om ieder land ter wereld te bezoeken en het straatleven ervan vast te leggen. Zeven jaar later heeft hij 195 landen bezocht en ter illustratie van zijn avonturen een boek uitgegeven met als titel Streets of the World. Zijn expositie zal deze week in Zaandam van start gaan.

Canon had een gesprek met Jeroen over zijn onderneming, het reizen over de wereld en zijn expositie in wat voorheen bekend stond als 'Magazijn De Dood'.

Met Streets of the World eenvoudigweg een project te noemen wordt deze reis echt tekort gedaan; je bent er maar liefst zeven jaar mee bezig geweest! Waar haalde jij je motivatie vandaan?

Klopt. Het voelt als een eeuwigheid. Het voelt vreemd dat het nu eindelijk klaar is. Terwijl ik bezig was met Streets of the World had ik, juist vanwege de enorme omvang, vaak het idee dat er geen einde aan kwam. Maar als je het ene na het andere land blijft aandoen, kom je er op den duur wel.

Het streven om mijn uiteindelijke doel te bereiken heeft me steeds mentaal gesterkt.

Heb je ooit overwogen om op te geven? Was er op enig moment zo'n keerpunt?

Ik kon eenvoudigweg niet opgeven. Ik was mijn droom aan het waarmaken! Toch heb ik mezelf vaak afgevraagd: 'Waar ben ik aan begonnen?'. Maar ik vond mijn motivatie meestal in de duizenden mensen die ik op straat zag en die nooit dezelfde kans zouden krijgen. Ik voelde me op een bepaalde manier geroepen om dit voor elkaar te krijgen; om over het dagelijks leven van deze mensen te vertellen en hun boodschap naar zoveel mogelijk anderen over te brengen.

Dit project was zo ambitieus. Heb jij je ooit voorgesteld dat het je daadwerkelijk zou lukken om ieder land in de wereld aan te doen?

Voordat ik hier aan begon had ik al heel wat afgereisd en zodoende wist ik dat ik in de meeste landen zonder al te veel moeite binnen zou komen. Journalisten bevinden zich overal en zeker in oorlogsgebieden, daarom wist ik dat het mogelijk was. Ik moest het alleen nog even organiseren voor mezelf.

Toch zijn er nog drie landen die ik moet bezoeken. Jemen is lastig. Zover ik weet is nu alleen Artsen zonder Grenzen aanwezig. Een vriendin van mij heeft de leiding over deze missie. Zij adviseerde me om nog even geduld te hebben.

Amper een half jaar geleden verloor ik een vriend in Libië, dus dat land laat ik nu ook nog even voor wat het is. En dan heb je nog Equatoriaal-Guinea. Veel pogingen heb ik ondernomen om hier binnen te komen, tot aan sms'en met een van de prinsen, maar zonder resultaat. Ze vertrouwen me gewoon niet. Vreemd volk. Maar ik ben vastbesloten om de drie overgebleven landen ook nog binnen te komen!

Soedan_Khartoem

© Jeroen Swolfs

Je hebt gezegd dat je graag aan de wereld wilde laten zien wat ons als mensen met elkaar verbindt in plaats van wat ons verdeelt. Is dit ook de reden waarom je met het project bent begonnen of kwam je tijdens je reis tot dit inzicht?

Toen ik begon met Streets of the World leek het me nog gewoon een hele interessante manier om gelijksoortige opnames te krijgen van het straatleven in alle hoofdsteden. Ik was ervan overtuigd dat het een hele bijzondere reportage zou worden over het leven van mensen over heel de wereld. Maar al vrij snel viel het me op dat mensen overal bezig waren met hetzelfde. Gezellig samenzijn met vrienden, werken, lachen, liefhebben; er zijn altijd kinderen, dieren en mensen die een lolletje maken. Dit zijn universele dingen in de wereld. Van hieruit begon ik me tijdens het fotograferen steeds meer op deze thema's te richten, waarbij ik mijn best deed om het positief te houden. Er is immer al genoeg aandacht voor negativiteit.

Welk onderdeel van het project heb je als het zwaarst ervaren?

Zeven jaar lang in je eentje rondreizen doet wel iets met je. Hoewel je er op den duur ook van gaat houden.

Is er een speciaal verhaal dat je is bijgebleven?

Er zijn een aantal fantastische liefdesverhalen geweest. Hieruit zou ik onmogelijk een keuze kunnen maken. Laat staan uit alle andere dwaze, indrukwekkende, spannende en angstige momenten die in deze zeven jaar aan bod zijn gekomen. Er is zo veel gebeurd dat ik er zelfs een heel boek over heb geschreven!

Een foto is slechts een momentopname. Maar vanuit je kijk op de constructieve journalistiek draait het om het hele verhaal. Hoe kun je deze twee juxtaposities laten samenwerken?

Een foto is slechts een moment. Het gaat erom welke foto je kiest om te delen. En welke invalshoek je kiest. Want ieder verhaal heeft meerdere kanten. En natuurlijk verkopen geweld, bloed en seks het beste. Als geld dus je drijfveer is, vormt dit de kortste weg er naartoe. Maar door dit te doen, belicht je het verhaal maar eenzijdig. Het idee achter constructieve journalistiek is juist om het complete verhaal te vertellen; de reden van het conflict en de mogelijke oplossingen. Het allemaal in een grotere context plaatsen.

Er moeten in ieder land vast tientallen verhalen zijn die het verdienen om te worden verteld, maar het is je gelukt om je te beperken tot een enkele foto voor het boek. Hoe kies je er slechts één uit om een heel land te vertegenwoordigen?

Hoewel Streets of the World foto's tentoonstelt van het straatleven in alle hoofdsteden van alle landen ter wereld, is dit niet waar het project in wezen over gaat. Het gaat niet om hoofdsteden of landen. Ik heb voor de hoofdsteden in ieder land gekozen omdat dit het enige was dat ik kon bedenken om op de een of andere manier het mens-zijn vast te leggen. Het gaat eigenlijk over wat we als mensen delen, wat we doen in al deze straten dat ons bindt en ervoor zorgt dat we in wezen één volk zijn dat met elkaar is verbonden. De hoofdsteden en landen dienen slechts als decor waar dit soort dingen plaatsvindt. Maar bij Streets of the Worlds draait alles om wát er gebeurt en niet waar.

De setting voor de expositie is bijzonder fascinerend, waarom heb je voor Hembrug gekozen? Een plek die voorheen werd gebruikt voor de fabricage van wapens.

We hebben de expositie ingericht in het voormalige magazijn 'De Dood'. Het Nederlandse leger had de plek vroeger in gebruik voor de ontwikkeling van mosterdgas, het ontwerpen van nieuwe verordeningen en zelfs voor de productie van wapens. En nu is het een plek met een bonte mix van ondernemers die bol staat van de creativiteit.

Dit voelde als de juiste plek om het straatleven van overal ter wereld onder te brengen. De gebouwen die wij voor het museum gebruiken doen erg industrieel aan en deze setting past uitstekend bij het soort foto's dat ik heb gemaakt voor Streets of the World. Zelfs de reis hiernaartoe vanuit Amsterdam is leuk. Je bent dus al aan het reizen voordat je in ons museum aan je reis rond de wereld begint.

Tuvalu_Funafuti

© Jeroen Swolfs

Welk land is voor jou persoonlijk het belangrijkste geweest?

In Rwanda heb ik zelf een belangrijke les geleerd. Ik was aan het fotograferen in de straten van Kigali en vond al deze grote Rwandese mannen nogal onvriendelijk overkomen. En het feit dat er 20 jaar geleden een genocide heeft plaatsgevonden hielp ook niet echt. Onder elkaar maakten ze plezier en ik voelde me op een vreemde manier buitengesloten. Ik dacht, kan het aan mij leggen? Toen realiseerde ik me dat ik ook zelf een behoorlijke agressieve houding had aangenomen. Daarop besloot ik mijn houding te veranderen en ik begon te glimlachen tegen iedere vent die ik op straat tegenkwam. De hele sfeer veranderde meteen en mensen begonnen naar me terug te lachen! Ze gingen me zelfs vragen stellen. Het werd uiteindelijk een prachtige middag. En vanaf dat moment bleef ik dit volhouden. Het project werd hierdoor naar mijn idee heel wat gemakkelijker en plezieriger.

Wat heb je als het moeilijkst ervaren?

Somalië was voor mij toch wel het zwaarst. Het was moeilijk om er binnen te komen, erg onveilig allemaal. Alle plekken die ik heb bezocht zijn naderhand aangevallen, waaronder mijn hotel en het strand dat ik heb gefotografeerd. En mensen die ik er heb leren kennen zijn bij deze aanvallen om het leven gekomen.

Heb je nog tips voor het vertellen van beeldverhalen?

Kies een onderwerp waar je echt iets mee hebt. Want volgens mij draait meer dan de helft van je verhaal niet om de foto's, maar om wat jijzelf denkt dat het speciaal maakt. Als je dat combineert met je eigen unieke stijl, zal het geweldig worden.

Myanmar_Naypyidaw

© Jeroen Swolfs

Streets of the World was zo ambitieus, hoe ga je dit overtreffen? Wat volgt er nu voor je?

Nou, ik speel met de gedachte om door Canada te gaan wandelen en alles wat ik onderweg tegenkom op beeld vast te leggen. Maar misschien laat ik dit nog even voor wat het is. Allereerst moet ik Streets of the World met zo veel mogelijk mensen delen.

Welke apparatuur gebruik je?

Ik heb steeds de 5D gebruikt met de EF 16-35mm lens. Dat was het enige dat ik mee wilde nemen. Op deze manier kon ik voor een enthousiaste amateur doorgaan en toch toerist blijven, zodat ik in de helft van de landen die ik heb bezocht geen persvisum nodig had. Maar ik zou nog steeds fantastische foto's kunnen maken, want het is een geweldige camera en lens. Gedurende de afgelopen zeven jaar ben ik ook van de 5D Mark I naar de Mark IV overgegaan. Ze worden steeds beter en beter.

Het boek van Streets of the World is nu ook verkrijgbaar. De expositie loopt van 16 juni tot en met 30 september.

De antwoorden zijn bewerkt ter bevordering van de duidelijkheid en leessnelheid.


De uitrusting van Jeroen

Camera's:

Canon EOS 5D Mark IV

Lenzen:

EF 16-35mm f/2.8L III USM



Interview: geschreven door Martin Fleming